Αρκετοί παλαιότεροι συγγραφείς, εξαιτίας των ανδρικών ερώτων, διαστρέβλωσαν ή απέκρυψαν βασικές πλευρές του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού, ενώ κάποιοι μεταγενέστεροι, λόγω της αυθεντίας εκείνων, τους μιμήθηκαν στα βασικά σφάλματά τους. Ο J.J. Chapman, π.χ., επηρέασε πολλούς διανοητές ώς τώρα καταδικάζοντας το πλατωνικό Συμπόσιον σαν «προπαγάνδα υπέρ της παιδεραστίας», με μια εμφορούμενη από θλιβερό θρησκευτικό ηθικισμό μελέτη· (Lucian, Plato and Greek Morals, Houghton Mifflin Co., Boston 1931). Στο άλλο άκρο ο A.E. Taylor, στο Πλάτων, ο άνθρωπος και το έργο του (Λονδίνο 1978· Μ.Ι.Ε.Τ, Αθήνα 1990), δογματίζει ότι ούτε στο Συμπόσιον ούτε γενικά στον Πλάτωνα υπάρχει αυτό που από τους μεταγενέστερους ονομάστηκε «πλατωνικός έρως», δηλαδή η δίχως σωματική συνάφεια παιδαγωγική αγάπη ενήλικων για έφηβους. Εντέλει δεν διστάζει να μετατρέψει το Συμπόσιον σε ένα απλό φυλλάδιο χριστιανικής σέχτας, αφού διακηρύσσει ότι ο Πλάτων γράφοντάς το είχε σαν μόνο σκοπό να αναλύσει όχι τον έρωτα των ανθρώπων, είτε πνευματικό είτε σαρκικό, μα «την αγάπη της ψυχής για τον Δημιουργό της»! Στις εφτακόσιες σελίδες του βιβλίου, εκτός από τούτες τις πέντε-έξι αράδες δεν βρίσκει να γράψει τίποτε άλλο για ένα κεντρικό ζήτημα του πλατωνικού έργου όπως ο παιδαγωγικός έρως. Το χειρότερο είναι ότι ο Taylor, αφού αποφαίνεται εντελώς λανθασμένα ότι στην Αθήνα οι ανδρικές ερωτικές σχέσεις «καταδικάζονταν από τον νόμο και την κοινή γνώμη» και ότι καλλιεργούνταν κυρίως «από την “ανώτερη τάξη”», διαπράττει ένα ασύγγνωστο ατόπημα. Για να αποδείξει τα παραπάνω, παραπέμπει –από το τεράστιο πλήθος των αρχαίων πηγών– στον λόγο του Αισχίνη Κατά Τιμάρχου, όπου όμως υπογραμμίζονται ακριβώς τα αντίθετα: σ’αυτό το έργο, όπως θα δούμε, περιγράφεται λεπτομερειακά η θεσμική θέση των ανδρικών ερώτων στην Αθήνα, ενώ οι υποδεικνυόμενοι από τον πλατωνιστή νόμοι αναφέρονται όχι στην παιδεραστία, ούτε γενικά στους ανδρικούς έρωτες, μα ρητώς σε αποκλεισμούς από συγκεκριμένα αξιώματα των ανδρών που κατά τη νιότη τους εκδόθηκαν σεξουαλικά για χρήματα, μάλιστα ούτε καν απαγορεύοντας την ανδρική πορνεία. Είναι σαν να νόμιζε ένας εξωγήινος ότι στον πλανήτη μας «καταδικάζονται από τον νόμο και την κοινή γνώμη» οι γυναίκες, επειδή βρήκε στη γήινη νομοθεσία κάποιες διατάξεις που απαγορεύουν στα εκπορνευόμενα κορίτσια να γίνουν πολιτικοί! Στον Taylor και στους λοιπούς απάντησε τον ίδιο χρόνο ο K.J. Dover με το βιβλίο του Η ομοφυλοφιλία στην Αρχαία Ελλάδα (Λονδίνο 1978· ελληνική έκδοση Π. Χιωτέλλης, Αθήνα 1990), οριακό έργο που άλλαξε μια για πάντα την ακαδημαϊκή αντίληψη για τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό. Από τότε έχουν εκδοθεί αρκετά πολύ σημαντικά γενικά έργα και επιμέρους μελέτες για το θέμα, κυρίως στη Γαλλία, στην Αγγλία και στις Η.Π.Α. Εμείς πιστεύουμε ότι, εάν θέλουμε να ερμηνεύσουμε τούτην τη φοβία έναντι του ερωτικού, ιστορικού προσώπου της αρχαίας Ελλάδας, θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την παρατήρηση πως η ατομική δυστυχία η εγκιβωτισμένη σε ερωτοφοβικά ψυχολογικά συμπλέγματα και ηθικολογικές πολιτισμικές καθηλώσεις συνδυάζεται πάντα με συμφέροντα που υπηρετούν θρησκευτικές φονταμενταλιστικές ιδέες και πολιτικοϊδεολογικές αγκυλώσεις. Γνωρίζουμε ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός όχι μόνο αποτελεί βασικό στοιχείο δόμησης του Δυτικού πολιτισμού, μα κι έχει συμβάλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση βασικών πνευματικών και επιστημονικών εκφάνσεων του Ισλάμ, καθώς και των απωανατολικών πολιτισμών μέσω της καλλιτεχνικής και φιλοσοφικής επίδρασης που άσκησαν τα ελληνοϊνδικά βασίλεια στον ινδουιστικό και βουδιστικό κόσμο. Κάθε θετικότητα του σύγχρονου, πλανητικού πολιτισμού, που είναι όχι Δυτικός όπως λανθασμένα επαναλαμβάνεται μα συγκρητικός, θεμελιώνεται κατά μεγάλο μέρος σε αρχαιοελληνικές θεωρητικές και πρακτικές βάσεις. Μα και πολλές από τις πλέον αρνητικές ιστορικές και ιδεολογικές εκφάνσεις του, όπως οι λογής ολοκληρωτισμοί, γινόταν πάντα προσπάθεια να αποκτήσουν εγκυρότητα και καταξίωση μέσω της αναγωγής τους σε είτε μονόπλευρες, είτε στρεβλωμένες αντιλήψεις για την ελληνικό κόσμο· πουθενά σ’ όλ’ αυτά, βεβαίως, δεν χωράει η θεσμοθετημενη ελληνική ομοφυλοφιλία, που πάντοτε αποκρύπτεται πίσω από χοντροκομμένη άγνοια ή ψεύδη, ή αποσιωπείται ασύστολα. Στην περίπτωση των Νεοελλήνων –κι όχι μόνο– η αρχαία Ελλάδα συνδυάστηκε μάλιστα με την εθνική και κρατική ιδεολογία, όπως τούτη σχηματοποιήθηκε ήδη από την εποχή της διαμόρφωσης του νεοελληνικού κράτους. Θα αναφέρουμε μόνο ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα...

Σπύρος Καρυδάκης

« Καυτό Μέλι»

Προδημοσίευση

(Εκδόσεις Στιγμός)

© 2019 by Achilleas and Camilo